ĐÌNH LÀNG TRÀ QUÊ TÔI

Theo Đại Việt sử ký toàn thư: Năm 1070 nhà Lý đại thắng nhà Chăm, trên đường về Thăng Long đến cửa sông Văn Úc gặp lũ lớn phải vào sông Họng khi qua Trà Phương & Tú Đôi đã cho một phần tù binh người Chăm an cư tại Trà Phương & Tú Đôi. Người Chăm đã lập đền thờ thánh của họ ở phía Tây Nam mả Đò, sau nhiều năm họ vượt biển về quê cũ không ai thờ tự nên người Việt gọi là chùa Bà Đanh (đầu thế kỷ XX còn dấu tích).

Làng Trà Phương tên cổ là Trà Hương năm 1813 nhà Nguyễn cho là phạm húy đổi thành Trà Phương.

Năm 1527 Mạc Đăng Dung lập nên nhà Mạc, Thái Hoàng Thái Hậu họ Vũ vợ vua Mạc Đăng Dung là người Trà Phương sinh hoàng đế Mạc Đăng Doanh..., nên thời này Trà Phương phát triển rực rỡ với nhiều phủ, viện, đặc biệt là chùa Thiên Phúc do Thái Hoàng Thái Hậu cùng các vương tôn, công chúa, quan tướng nhà mạc hưng công xây năm 1565.

Từ cổ gái làng Trà có nhiều người đẹp nổi tiếng trong vùng Dương Kinh, ứng với lời đồng dao: “ Cổ Trai đế vương – Trà Phương công chúa”. Như vậy làng Trà Phương có trước năm 1070.

Theo" Trà Phương khoán ước" lưu tại VKHXH Hà Nội thì đình Trà Phương được sửa lại vào năm 1825, quy mô 3 gian 2 trái, hậu cung ở phía Đông, cột một người ôm không xuể, trên nền cao hơn 1m so với mặt ruộng, khoảng những năm thập kỷ 60 thế kỷ trước bị phá nay nền đình làm trường học.

Đình làng Trà thờ ba vị Thành Hoàng: Thiên Thần Vọng Hào; Thái Hoàng Thái Hậu họ Vũ; Đại Vương Linh Quy.

Như vậy đình làng Trà thờ 3 vị thành hoàng, gồm: Thiên Thần; Nhân Thần và Vật Thần, Bốn người có công đóng góp cho làng sau khi mất được dân làng thờ làm “hậu thần”, hàng năm cúng giỗ ở đình.

Đình làng nơi vinh danh, tôn thờ những người có công to lớn đối với làng cùng với vị trí của nơi đặt đình làng làm toát lên là nơi quan trọng bảo vệ, che chở cho dân làng trước các biến cố của tự nhiên và đời sống xã hội…nơi cầu mong Thành Hoàng làng và trời đất phù giúp mưa thuận gió hoà để mùa màng gặt hái thuận tiện, được nhiều phúc lành.

Đặc biệt đình làng Trà là nơi thờ Thái Hoàng Thái Hậu họ Vũ người Trà Phương là vợ Hoàng đế Mạc Đăng Dung, đã sinh vua Mạc Đăng Doanh, hậu duệ nhà Mạc, nên nhiều người họ Mạc mong đình làng Trà – (quê ngoại) được xây dựng khang trang để thỏa lòng tri ân với Hoàng đế Mạc Đăng Dung và Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn.

Nay tôi còn lưu được văn tế đình làng ta nêu rõ sự kiện lịch sử này.

Đình mất thành hoàng không có nơi thờ, sau nhiều năm vân động nay dân làng đang tổ chức xây đình nơi trung tâm làng Trà, theo người xưa sân đình nay dâng cao hơn mặt bằng của khu khoảng gần 1m, đình cửa mở về hướng Nam, quy mô: tổng diện tích 2.170 m2, đình ba gian 2 trái: 17,5 x 10,7 m, hâu cung phía Bắc, nền đình 5 bậc để tôn ngôi đình cao hơn khu dân cư tạo nên vẻ uy nghi của nơi thờ thần, dự toán kinh phí khoảng 2,3 đến 2,5 tỷ VNĐ, xung quanh đình sẽ trồng cây cảnh, cây lưu niên để bốn mùa hoa thơm quả ngọt thờ phượng thần hoàng và những người có công với làng.

Đình đã xây xong phần móng, đúc cột betong ... nên ban vận động làng văn hóa với tình yêu quê tha thiết rất mong ủng hộ của dân làng ở quê cũng như xa quê hương và Hội đồng Mạc tộc Việt nam ủng hộ về tinh thần và vật chất cho đình làng Trà sớm hoàn thành để là nơi thờ các vị thần, chúng ta cùng hưởng Phúc.

Rất mong các bạn đóng góp nhiều bài viết để chúng ta hiểu thêm về lịch sử, truyền thống của làng ta.

Mô hình đình sẽ xây dựng:

Móng đình đang xây ở trước cửa nhà văn hóa làng Trà.

VÀI SUY NGHĨ VỀ MIẾU ĐẠI VƯƠNG LINH QUY, QUÊ NGOẠI NHÀ MẠC

Theo Đại Việt sử ký toàn thư: Năm 1070 nhà Lý đại thắng nhà Chăm Pa, bắt nhiều tù binh trên đường về Thăng Long đến cửa Văn Úc lũ lớn phải vào sông Họng khi qua Trà Hương & Tú Đôi đã cho một số tù binh người Chăm an cư tại Trà Phương & Tú Đôi, người Chăm đã lập đền thờ thánh của họ ở phía Tây Nam mả Đò, sau nhiều năm họ vượt biển về quê cũ không ai thờ tự nên người Việt gọi là chùa Bà Đanh (đầu thế kỷ XX còn dấu tích).
Làng Trà Phương tên cổ là Trà Hương năm 1813 nhà Nguyễn cho là phạm húy đổi thành Trà Phương. Trà Hương dịch theo tiếng Hán là: hương trà thơm, xưa hay lấy địa danh theo một vật thể ở vùng đó, có thể núi Chè ngày xưa có loại chè ngon mọc tự nhiên nên gọi là Trà Hương?. Năm 1527 Mạc Đăng Dung lập nên nhà Mạc, Thái Hoàng Thái Hậu họ Vũ vợ vua Mạc Đăng Dung là người Trà Phương, nên thời này Trà Phương phát triển rực rỡ với nhiều phủ, viện, con gái làng Trà có nhiều người đẹp nổi tiếng trong vùng Dương Kinh, ứng với lời đồng dao: “ Cổ Trai đế vương – Trà Phương công chúa”. Như vậy làng Trà Phương được lập trước năm 1070.

Thành Hoàng làng Trà có ba vị là: Thiên Thần Vọng Hào; Thái Hoàng Thái Hậu họ Vũ; Đại Vương Linh Quy. ( theo văn tế đình làng Trà)

Về MIẾU ĐẠI VƯƠNG LINH QUY:
“Núi Trà Phương thuộc địa phận thôn Trà Phương, Thụy Hương, Kiến Thụy, TP Hải Phòng. Tọa độ 20 độ, 44’, 20” B, 106 độ, 39’, 30” Đ, cao 52 m, sách “Đại Nam nhất thống chí” cho biết núi này cách huyện Nghi Dương, phủ Kiến Thụy, tỉnh Hải Dương 7 dặm về phía Tây. Sách “Hải Dương toàn hạt dư địa chí” cho biết núi Trà Sơn, tại xã Trà Sơn, tổng Trà Hương, huyện Nghi Dương, phủ Kiến Thụy, tỉnh Hải Dương, cao 30 trượng, rộng hơn trăm mẫu. Chân núi có đền Linh Quy (Rùa Thiêng), trong sân đền có một khối đá thiêng hình Rùa nổi lên, bên cạnh có giếng rất ngon. Trong vùng đầm ao, sản nhiều rùa, dân không dám bắt, không cho mang ra khỏi làng; dân quanh vùng cũng thờ thần Linh Quy” - Trích Từ điển địa danh Hải Phòng.
Xưa quanh núi Trà Phương cây các loài mọc như rừng nguyên sinh đặc biệt cây chè hợp thủy thổ nên phát triển mạnh nhất nên dân gọi là núi Chè & cổ hơn tên làng Trà Phương gọi là làng Chè, làng Trà Nhang ( có thể chữ nhang này thay chữ Hương do húy kỵ). Xưa sông cổ chảy từ Mai Dương qua Tiên Cầm chảy qua nơi giáp danh giữa Trà Phương & Phương Đôi, uốn sát ven núi Chè qua làng Quế xuôi về Cổ Trai, do vậy thuỷ triều sinh ra nhiều loài thủy sinh nước lợ đặc biệt là Rùa mai màu vàng, màu đen sống ở khắp làng Trà Phương. Chân núi có một khối đá thiêng hình Rùa nổi lên, bên cạnh có giếng rất ngon, nhà Lý cho lập miếu gần khối đá thiêng hình Rùa & sắc phong thần miếu là:” Đại Vương Linh Quy” Nơi đây cây cối bốn mùa xanh tốt chiều đến chim các nơi về bay rợp trời rồi đáp xuống ngủ đêm. 
 Ngày 6 tháng Hai hàng năm là ngày lễ Đại Vương Linh Quy, các Giáp mang lễ là lợn nguyên con, cùng đồ tế lễ, mình Đại Vương Linh Quy được phủ kín giấy màu đỏ, kết thúc lễ được hóa cùng vàng mã.
Miếu “Đại Vương Linh Quy” được sửa lại vào năm 1925( Ất Sửu) khuôn viên 10m x 20m, hướng cửa Tây Bắc có tam quan, tọa Đông Nam, tả hữu có giải vũ để người tế lễ đứng, trước đầu Đại Vương Linh Quy là bàn để lễ, phía sau Đại Vương Linh Quy là ngôi miếu thờ bài vị, phía sau miếu có cây duối to hơn người ôm. Năm 1947 người Pháp bắn đạn cối vào gần miếu do sức ép nên miếu hư hỏng nhẹ, miếu đổ đến cuối thế kỷ XX miếu chỉ còn lại móng, Đại Vương Linh Quy bị hủy hoại phần đầu. Khoảng đầu thế kỷ XXI dân đã phục dựng khu miếu này.
Trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt Nam có rất nhiều nơi thờ cúng khác nhau như đình, đền, chùa, miếu, phủ, quán, am,… Miếu là một dạng di tích văn hóa trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Đối tượng được thờ ở miếu rất đa dạng, miếu thờ thần núi là miếu Sơn thần, miếu thờ thần nước là miếu Hà Bá hoặc miếu Thủy thần, thờ thần đất là miếu thổ thần hoặc thần Hậu thổ. Miếu ” Đại Vương Linh Quy” là trong hệ thống thờ phụng trên.
Theo thống kê thế giới nay có khoảng 37.000 tôn giáo.Tại Việt nam có tới 10 đạo khác nhau: 1. Đạo Ông bà (Ancestor Worship), 2. Đạo thờ Thần (Idolatry), 3. Đạo Lão (Taoism), 4. Đạo Khổng (đạo Nho) (Confucianism), 5. Đạo Phật (Buddhism), 6. Đạo Công Giáo (Catholicism), 7. Đạo Tin Lành (Protestantism), 8. Đạo Cao Đài (Caodaism), 9. Đạo Phật giáo Hoà Hảo (Hoa Hao Buddhism), 10. Đạo Hồi (Islamism).
 Theo quy định của các tôn giáo đều có lời khấn, thề... riêng,  ví dụ: lời khấn đạo Phật mở đầu là: "Nam mô a di da Phật". Với hơn hai tỉ giáo dân công nhận Chúa Giê-su là Đấng Lãnh Đạo của họ.  Đây là lời cầu nguyện Chúa Giê-su đã dạy các môn đồ, và được mở đầu như sau: “Lạy Cha chúng tôi ở trên trời; danh Cha được thánh; Nước Cha được đến; ý Cha được nên, ở đất như trời!”.—Ma-thi-ơ 6:9, 10. và nhiều tôn giáo đều có lời khấn... riêng.

 MIẾU ĐẠI VƯƠNG LINH QUY lời khấn nên là: "Kính bái Đại Vương Linh Quy" mới đúng lễ nghi thờ thần. Nhiều tín đồ đã ngộ nhận dùng lời khấn: "Nam mô a di da Phật" có lẽ sai vì  Đại Vương Linh Quy là Thần chứ không phải là Phật.
Nay dân đã phục dựng một phần khu thờ tự Đại Vương Linh Quy mong rằng chúng ta cần nghiên cứu xây dựng, thờ phụng theo thuần phong mỹ tục, theo quy định của pháp luật, không để những kẻ lợi dụng tôn giáo trục lợi, có như vậy việc thờ phụng mới có giá trị nhân văn góp phần xây dựng làng Trà Phương quê hương của Thái Hoàng Thái Hậu nhà Mạc, một miền quê đầy huyền thoại cổ tích nhanh chóng trở thành “nông thôn mới” theo chủ trương của Đảng & nhà nước.

"KÍNH BÁI Đại Vương Linh Quy !", cầu mong Đại Vương Linh Quy phù hộ độ trì cho các tín chủ được hưởng phúc, phù hộ độ trì cho dân làng Trà Phương: An, Khang, Thịnh, Vượng, xứng với thời Thái Hoàng Thái Hậu và càng ngày phát triển bền vững, xuất hiện nhiều nhân tài vì nước vì dân!
Trà Phương, Mùa Xuân Bính Thân! Nguyễn Công Kha. Blog, Khatraphuong.

Cánh đồng Hương - Trà Phương, năm 2012. Ảnh Nguyễn Công Khanh, PV báo Tiền Phong.

VÌ SAO BIA VỠ

Tôi lại về Dương kinh
Ngắm những tấm bia vỡ
Không hề có động đất
Sao bia vỡ làm đôi

Năm 1592
Trịnh Tùng chiếm được Thăng Long
Điểm ngay binh mã về miền Dương Kinh
Máu người chảy đỏ cả sông
Tấm bia cũng đập huống chi là người
Nhà Mạc đổ Lê đà Lê lại
Một nhóm người chiếm cả non sông

Nước mình lạ thật
Lợi ích nhóm kinh ghê
Khi tranh giành ngôi báu
Giết đi, giết nữa chẳng ghê tay
Trần xóa Lý
Hồ xóa Trần....
Nguyễn xóa Quang Trung...

Thắng đà truy sát đến cùng
Dẫu đầu kẻ bại cũng vào ngục trung
Cửu tộc chịu cảnh phanh thây
Tấm bia sử ký cũng thành vôi tôi

Đất nước đến nay có thế?

Phá văn hóa tiền nhân
đến bao giờ lớn được
Tấm bia có tội tình gì?
Sao mà bị vỡ lạ kỳ? làm đôi.

DƯƠNG KINH VÙNG ĐẤT THIÊNG

Yêu quê mình Dương Kinh
Vùng đất thiêng
Nuôi nhà Mạc từ dân chài nên nghiệp Đế
Cho dân no đủ bốn mùa
Đường trường không phải phòng thân

Nay tôi lướt trên dòng Đa Độ
Xưa Cửu Biều chín khúc rồng bay
Cho lúa vàng mấy mùa bát ngát

Vừa vượt qua đò Cổ
Bỗng thấy Dương Kinh xưa
Bao đền đài tráng lệ
Soi bóng bên sông Cửu Biều
vời vợi ánh trăng, lung linh bóng nứơc.
Ta như nghe thấy trống chiêng năm trăm trước
Hiện về!
Mái chèo khua cuộn nước của những hạm đội kiêu hùng

Nhưng buồn thay lại là những năm trường nội chiến.

Thương quê mình dân khổ
Bởi bao nạn binh đao
Bao giờ ta trở lại
như Minh Đức một thời
Bát cơm, canh cá đủ no
Đường trường không phải phòng thân

Nay tôi thấy như người xưa trởlại?
Những hạm đội kiêu hùng
Vút ra biển Đông dậy sóng
Đè cổ quân thù, giành lại biển xanh

Yêu lắm một thời non nước Dương Kinh!

HỘI "MINH THỀ" LỄ HỘI ĐỂ CHỐNG THAM NHŨNG CÓ TỪ THỜI NHÀ MẠC

Lễ hội Minh Thề ở thôn Hoà Liễu, xã Thuận Thiên, huyện Kiến Thuỵ, Hải Phòng.
Khoảng giữa thế kỷ XVI, Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn vợ của Thái Thượng hoàng Mạc Đăng Dung bỏ tiền và vận động hoàng thân quốc thích, quan lại triều Mạc cả thảy 35 vị góp tiền của để tu tạo lại ngôi chùa cổ và Thái hoàng Thái Hậu mua 25 mẫu 8 sào 2 thước cúng Tam Bảo cho dân Lan Niểu (nay là thôn Hoà Liễu) được sử dụng theo những quy định được ghi tại văn bia của làng.
Ruộng này làng gọi là Thánh điền, một phần diện tích dành cho nhà chùa cấy, một phần dùng vào việc tuần tiết lễ hội, còn lại để chia cho dân đinh cày cấy hưởng lộc và cho cấy đấu thầu lấy thóc lập quỹ nghĩa thương phòng khi đói khó cấp đỡ cho người nghèo, cố nhân, quả phụ…
Có thể đề phòng chức dịch tham nhũng trong sử dụng hoa lợi từ số ruộng trên, Thái hoàng Thái hậu đã cùng với dân làng lập ra Hịch văn hội Minh thề quy định lấy chí công làm trọng. Hội dài tới 3 ngày, vào 14, 15 và 16 tháng Giêng, nhưng “Minh thề” được tổ chức ngay buổi khai hội. Xưa kia, trước khi khai mạc “Hội thề” dân làng tế Thánh tại miếu chính thường có chức dịch hàng tổng, quan lại hàng phủ về dự chứng kiến.

Các nghi lễ được tiến hành trang trọng, chủ lễ và các vị bồi lễ đọc chúc văn lai lịch công đức của Thánh vương. Sau đó làm lễ dâng hương, dâng rượu, dâng nước trong tiếng nhạc bát âm. Tế thần xong, các bô lão, quan khách và dân làng, chức dịch, quần áo chỉnh tề tập trung quanh sân miếu theo thứ bậc. Chủ tế dùng động tác “chỉ trời vạch đất” mô phỏng theo phép biến trong Kinh dịch rồi vẽ một vòng tròn lớn đường kính khoảng 2m ở giữa sân miếu gọi là Đài thề. Trước Đài thề đặt một bàn thờ hướng về cửa miếu thâm nghiêm.
Ba vị đại diện cho hàng ngũ chức dịch, hội tư văn và bô lão trong làng do ban tổ chức lễ hội thề và hội đồng bô lão tuyển chọn bước lên Đài thề làm lễ thắp hương khấn vái trời đất bách thần. Đại diện tư văn dõng dạc đọc Minh thề có Hịch văn.
Mọi người trong làng từ hương chức đến nhân dân, trên là bô lão, dưới từ 18 tuổi trở lên, đều thề: "Ai dùng của công dùng vào việc công xin thần linh ủng hộ, ai lấy của công dùng vào việc tư, cầu thần linh đả tử… làm tôi bất trung, làm con bất hiếu, xin thần linh tru diệt". Sau khi mọi người cùng hô vang câu “y như lời thề” hoặc “y như miệng thề”, vị chủ tế cầm dao bầu cắm mạnh xuống trong vòng tròn Đài thề để biểu thị sự quyết tâm.
Tiếp đến là nghi lễ cắt tiết gà để uống máu ăn thề diễn ra rất cầu kì theo một quy định truyền thống từ ngàn đời. Máu gà trống được hòa vào bình rượu lớn, mỗi người truyền tay nhau uống một ngụm khẳng định sự đoàn kết thực hiện đúng lời thề.
Lược theo HP từ điển và Sơn Hùng.
Theo tôi với tình hình tham nhũng hiện nay, nhà nước Việt Nam nên nâng hội “Minh thề” từ cấp thôn thành hội cấp quốc gia, để các cán bộ trung ương phải thề như lời thề trên trước quốc dân : "Ai dùng của công dùng vào việc công xin thần linh ủng hộ, ai lấy của công dùng vào việc tư, cầu thần linh đả tử… làm tôi bất trung, làm con bất hiếu, xin thần linh tru diệt" vị trí hội thề nên lấy sân Quốc hội. Tôi tin rằng tinh thần của hội này sẽ có sức mạnh rất lớn trong sự nghiệp chống tham nhũng của Đảng và Chính phủ, vì tham để sống xa hoa trên đau khổ của dân là "đả tử " thì lũ tham tất kinh, vì nhiều nghị quyết Ta ra không có cụm từ "đả tử ". Chắc những quốc gia có nạn tham nhũng sẽ cho Ta là gương sáng xin cùng cán bộ của ta cùng thề các ông xem sao?

Cách đây hơn 400 năm đây là bến thuyền để  Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toànvề Trà Phương và Cổ Trai

Cách đền 500 m về phía Đông nam là núi Trà Phương là quê củaThái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn

Ngôi chùa Thiên Phúc doThái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn xây vào đầu thế kỷ XVI

Con dao trong hội thề.

Gà sẽ được cắt tiết để lấy máu cho quan dân uống thề.

NHỮNG GƯƠNG MẶT MẾN THƯƠNG

Nhưng gương mặt mến thương!
Langf quee VN owr sâu xa còn nhiều lạc hậu lắm nhưng may bọn trẻ có Internet - thế giới mở, người nhiều tuổi có TV nhưng chỉ có kênh cúng cụ nên chỉ thấy Ta nhất địa cầu, nhất là khoản Ta thắng mấy đế quốc to...
Hội làng như một nhu cầu về vật chất và tinh thần, để hội tụ những tinh hoa của bản địa và thế giới thông qua những con người đã sinh ra ở những miền đất ấy.
Lâu đến 30, 40... năm chưa gặp mặt, nay gặp thấy thay đổi, người có thu nhập khá ít bệnh - phương phi, người thu nhập thấp, có bệnh - tiều tụy, kẻ có tí quan: ngoan - khiêm nhường; thể hiện: vênh, tinh tướng. Người nông dân thu nhập thấp bao nhiêu thứ đòi tiền, gương mặt héo hon. Ôi dân tôi, những gương mặt mến thương hãy vui lên! nhưng làm gì để vui? câu hỏi nhà nước có phần phải trả lời dân nhất là ở vùng sâu xa!

NHÀ VĂN HÓA

Mừng nhà văn hóa làng Trà Phương!
Làng tôi được hình thành từ thời nhà Lý, theo ĐVSKTT: khi Lý Thánh Tông đánh thắng Chiêm Thành đã bắt tù binh, trên đường về Kinh đã an trí người Chăm tại Trà Phương, cách đây vài chục năm còn dấu tích đền thờ của họ ở ven mả Đò. Năm 1556 Thái Hoàng thái Hậu họ Vũ người làng Trà đã di chuyển đền và xây mới thành chùa Thiên Phúc, còn đình làng chắc cũng được xây dựng lại từ thời đó. Vì liên quan đến Vua Mạc nên đình chùa Trà Phương đều to đẹp.
Theo" Trà Phương khoán ước" lưu tại VKHXH Hà Nội thì đình Trà Phương được sửa lại vào năm 1825, quy mô rất lớn, khoảng những năm thập kỷ 60 thế kỷ trước bị phá nay nền đình là trường học.
Đình được hình thành từ thời Lý và phát mạnh vào thời nhà Mạc. Đình là nơi thờ Thành Hoàng đồng thời cũng là trụ của chính quyền cấp làng, như vậy nó bao gồm cả thần quyền và thế quyền.
Nay đình mất thành hoàng không có nơi thờ. Nhà văn hóa là mô hình mới của chế độ đương thời nó có quy chế sử dụng, liệu thờ thành hoàng tạm vào nơi đó có hay? khi làng chưa xây được đình. câu hỏi này thật hay cho chúng ta suy ngẫm, xét cho cùng việc thờ thành hoàng cũng là văn hóa, nó tôn vinh những người có công lập lên làng từ xa xưa. làng Trà có 3 vị thành hoàng, rất lạ là làng ta có 3 vị thành hoàng gồm: Thiên Thần; Nhân Thần; Vật Thần, mong người yêu làng Trà cùng nhau nghiên cứu, bảo vệ văn hóa của làng.

THÁI HOÀNG THÁI HẬU NHÀ MẠC

Hôm nay ngày 15/ 06 Âm lịch là ngày giỗ Thái Hoàng Thái Hậu là người làng Trà Phương, Người là vợ của Mạc Thái Tổ, cùng chồng đã tạo dựng nên thời đầu của nhà Mạc hưng thịnh, ngay chính sử nhà Lê phải công nhận một thời “Người đi buôn không phải mang vũ khí, gia súc chăn thả không phải kiểm đếm, đêm ngủ nhà không phải đóng cửa” từ xưa đến nay chưa triều nào được vậy?

Sử liệu chính thống hiện không có thông tin gì về Người (do nhà Lê – Trịnh bôi xóa nhà Mạc), nhưng sử liệu điền dã và nhất là bia thời Mạc nói về Người rất nhiều. Hai nguồn sử liệu này đều thống nhất ca tụng vị Thái Hoàng Thái Hậu này “là bậc thánh mẫu của thánh triều, chính vị Đông trào, hóa thành nam quốc, sánh đức thánh thiện Đồ Sơn (nhà Hạ)” Dân vùng Kiến Thụy, An Lão nay còn truyền dải đất ven đầm từ trang Tiên Cầm đến Kỳ Sơn tục gọi là giải yếm bà Chúa là ruộng Thái Hoàng Thái Hậu ban cho dân Trà Phương 101 mẫu, do Người mua của nhà nước nên dân làng không phải đóng thuế.
Về việc Người đứng hưng công xây mới, sửa chữa chùa chiền, cầu quán, chợ búa còn khá nhiều như chùa Sùng Quang xã Do Nghi huyện Vĩnh Lại, chùa Thánh Thọ xã Hoàng Trạch huyện Cẩm Bình, chùa Sùng Ân xã Thọ Lão huyện Phù Tiên, chùa Bảo Thúc xã Thái Khê huyện Yên Hưng, chùa Bảo Lâm xã Trâu Bộ huyện Giáp Sơn, chùa Báo Ân xã An Chiểu huyện Phù Tiên, chùa Phổ Chiếu xã Văn Lan nay là thôn Văn Hòa, chùa Thiên Phúc, xã Trà Hương nay là thôn Trà Phương, chùa Thiên Phúc ở Nan Liểu nay là Hòa Liễu xã Thuận Thiên, chùa Trúc Am thôn Du Lễ đều thuộc huyện Kiến Thụy; chùa Hà Lâu xã Đông Minh nay là thôn Đông Minh, chùa Minh Phúc và cầu Quán ở xã Cẩm Khê nay là thôn Cẩm Khê đều thuộc huyện Tiên Lãng.

Số tiền Người đã cúng cho việc nêu trên trị giá khoảng 6000 lá vàng cho việc tu tạo các chùa vùng Bắc Bộ, nơi ít nhất là 10 quan tiền như chùa Báo Ân xã An Chiểu, nơi nhiều nhất là chùa, cầu, quán xã Cẩm Khê do bà hưng công, sau lại mua cho xã 5 mẫu ruộng trị giá 120 lạng bạc.

Đọc trên văn bia chùa Trà Phương, chùa Liễu và tài liệu văn bia nhà Mạc, tôi khẳng định Thái Hoàng Thái Hậu người làng Trà Phương là họ Vũ.

Nay Trà Phương có 3 họ Vũ, họ nào là hậu duệ của Thái Hoàng Thái Hậu họ Vũ phải nghiên cứu.

Tượng Người được hậu duệ nhà Mạc tạo mới năm 2014 theo tượng của Người đang được thờ tại chùa Trà Phương.

VĂN TẾ ĐÌNH LÀNG TRÀ PHƯƠNG LIÊN QUAN ĐẾN NHÀ MẠC

Posted on 27.09.2009 by nuitraphuong

Standard

Tháng 7 năm Kỷ Sửu Tôi đã nhận được bản Văn tế đình làng Trà Phương, do ông Nguyễn Văn Thi lưu giữ. Ông Lê Đức Đôn ở số 3 Minh Khai, Hồng Bàng, HP dịch, mới thấy làng tôi thờ Ba vị Thành Hoàng là: Thái Hoàng Thái Hậu Nguyễn Thị Ngọc Toản, Thiên Thần Vọng Hào thờ tại đình làng, Đại vương Linh Quy thờ tại miếu chân núi Trà Phương. Văn tế còn ghi tế vị quan thái giám nhà Mạc, Chúc Hiên tiên sinh; tổ tiên của Thái Hoàng Thái Hậu: Hoàng tổ khảo Tả đô đốc Nguyễn Quý Công, Hoàng tổ tỷ Vũ Quý nương …và một số vị quan nhà Mạc, các trưởng tộc sống ở làng Trà. Cả hai nơi thờ tự đều bị phá, nay chỉ còn trong ký ức của những người cao tuổi.

 Với tấm lòng thành Tôi muốn sưu tập các chứng cứ vật thể hoặc phi vật thể để cùng dân làng khôi phục các di tích, để thờ phụng các vị thành hoàng cho đúng đạo lý của con người.

Mong mọi người góp công, góp của, mọi người đồng tâm để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp thấm đậm tình người từ ngàn xưa .

VỀ HỌ CỦA THÁI HOÀNG THÁI HẬU NGƯỜI LÀNG TRÀ

Thời gian gần đây tâm thức tôi bừng dậy những mong ước từ ngày xưa, tôi nhớ lại và sưu tầm những chuyện liên quan đến triều Mạc và Thái Hoàng Thái Hậu. Bài văn tế đình làng Trà, thì họ của Thái Hoàng Thái Hậu là họ Nguyễn, theo văn bia tại chùa Hòa Liễu là họ Vũ. Tâm tình với một số dân làng Trà thì người họ Vũ cho rằng Thái Hoàng Thái Hậu là họ Vũ, họ Nguyễn và họ khác thì cho rằng Thái Hoàng Thái Hậu là họ Nguyễn.

 Chúng ta phải nhận thức rằng triều Nhà Mạc bị Lê – Trịnh diệt về mọi mặt nên lịch sử đang được các nhà sử học tìm lại sự khách quan về triều Mạc, cho nên chúng ta không nên bàn nhiều về việc này, dù họ nào thì Thái Hoàng Thái Hậu cũng là người con của làng Trà chúng ta, đã cùng Mạc Thái Tổ tạo dựng nên thời đầu của nhà Mạc hưng thịnh: “Người đi buôn không phải mang vũ khí, gia súc chăn thả không phải kiểm đếm, đêm ngủ nhà không phải đóng cửa”, chính sử nhà Lê phải công nhận, từ xưa đến nay triều nào được vậy?  

Để tìm lại và trả lại những gì quý báu của người xưa thì có mấy ai? tâm huyết muốn làm sáng tỏ những uẩn khúc của lịch sử đó là ta cần bàn, cần làm. Yêu quê hương tôi mong rằng mỗi người con làng Trà vì tâm linh, vì lịch sử mà hãy góp phần xây dựng làng Trà ngày càng giàu đẹp và văn minh, để các thế hệ tiếp nối xứng danh cùng thiên hạ.

Tôi rất mừng khi gặp con của Vũ Duy Tuấn tuổi nhỏ mà quan tâm đến những sự kiện liên quan đến lịch sử làng Trà thật may thay, một cháu nhỏ đang nhân lên niềm vui lớn trong tôi, đừng vị kỷ thì mọi việc vì tâm linh sẽ được bề trên ghi nhận.

Việc tìm tấm bia ở ao đình ai là người cản trở? Tìm được nó để chúng ta biết về lịch sử làng Trà Phương thật tuyệt!

Đọc trên văn bia chùa Trà Phương, chùa Liễu và tài liệu văn bia nhà Mạc, tôi khẳng định Thái Hoàng Thái Hậu người làng Trà Phương là họ Vũ.

Nay Trà Phương có 3 họ Vũ, họ nào là hậu duệ của Thái Hoàng Thái Hậu họ Vũ phải nghiên cứu. Thương ôi có người ngộ nhận họ mình là hâu dụệ của Người, thật nực cười đúng như : Thấy sang....

AI ĐỊNH PHÁ CHÙA TRÀ PHƯƠNG - DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA CẤP QUỐC GIA?

                                                                              

Chùa Thiên Phúc, tên cổ là chùa bà Đanh, sử Việt có ghi: tại Trà H­ương xã, Trà Hương tổng, Nghi D­ương huyện có chùa bà Đanh. 

Trước 1565 chùa Bà Đanh do người Chăm tù binh của nhà Lý bị an trí tại Trà Phương xây, vị trí ở phía Tây Nam của làng ven lối sang trang Du Lễ.

 Năm 1565 Nhà Mạc chuyển, xây dựng tại địa điểm hiện nay, đổi tên là chùa Thiên Phúc. 

Bia chùa còn ghi: Bia tu tạo Bà Đanh tự

Thái Hoàng Thái Hậu
Khiêm Thái Vương cúng 10 lạng bạc. Lị Vương, Thuận Vương cúng 5 lạng bạc. Vinh Quốc thái phu nhân 9 lạng 5 tiền. Tĩnh quốc thái phu nhân 10 lạng. Bảo gia thái trưởng công chúa tiền 10 quan. Phúc Nghi thái trưởng công chúa 1 lạng 8 tiền. Thọ Phương thái trưởng công chúa 2 lạng 8 tiền. Phúc thành thái trưởng công chúa. Sùng Quốc công 5 lạng. Văn Quốc công 9 lạng 5 tiền Ninh Quốc công 2 lạng, Triều Quận công 1 lạng. Phú Quận công 1 lạng. Trịnh Quận công gỗ lim 2 cây. Ngạn Quận công 1 lạng. Khang Quận công 1 lạng. An Quận công 1 lạng, khuyên tai 1 đôi . Vị Quận công 1 lạng, khuyên tai 1 đôi . Dương Quận công 1 lạng. Tuy Quận công 1 lạng, Thanh Uy hầu 1 lạng. Dựng bia ngày 26 tháng 8, năm Thuần phúc sơ niên 1565)
 Ruộng tín thí:
Ngày 8 tháng 10 nhuận năm Bính Dần, Thái Hoàng Thái Hậu có ruộng của bản điện được cấp và mua mới tất cả là 1 mẫu 9 sào cúng vào chùa Bà Đanh làm của Tam Bảo. Kê: Một mảnh xứ Ngoại Tổ Cội 1 mẫu 9 sào tại xã Lan Ổ, huyện An Lão: Phía Đông gần ruộng của cố Hương La hầu Vũ Trụ, Tây gần ruộng An Lộc bá Vũ Du Mỹ, Nam gần chằm, bắc gần đường. Phần trên có bia ruộng cúng tiến làm của Tam Bảo, giao cho chùa để tiện cày cấy và khói hương thờ Thánh. Nếu ai mai táng lên ruộng, phá hoại ruộng di chuyển bia ruộng đều bị chư Phật chiếu xét, tru di ba đời. Nay thề nguyện.

Bia khắc năm 1566 khổ 0,65 x1,10 m, hai mặt có khoảng 300 chữ Nho, chạm mặt Trời, rồng chầu, dây leo, cánh sen.(1) 
Theo văn bia này: Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn người làng Trà Hương huyện Nghi Dương xứ Hải Dương, (nay là thôn Trà Phương, xã Thuỵ Hương, huyện Kiến Thụy, T P Hải Phòng) cùng các thân vương nhà Mạc đã hưng công xây chùa

Năm 1936 - 1938 bà Ngô Thị Dĩnh người làng Trà cùng chồng là Giám đốc Đài thiên văn Phù Liễn (người Pháp) hưng công vạn bạc sửa chùa nên có thêm kiến trúc thời Nguyễn. Bằng tiền của mình nhưng hai người vẫn khiêm nhường, xây lại chùa nguyên trên nền cũ do Thái Hoàng Thái Hậu và các thân vương nhà Mạc đã dựng từ xưa.
 Đầu thế kỷ XXI hoà thượng Thích Quảng Mẫn dùng tiền của thập phương đảo ngói, tô tượng, lát nền... tôn thêm vẻ đẹp của chùa. Năm 2007 nhà nước công nhận chùa là: "Di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia".

Xưa đứng về đỉnh núi Chè nhìn xuống cánh đồng Hương thấy rõ hình chiếc lược ôm lấy gương tròn và con dao nhỏ. Thế đất ấy, theo các nhà phong thủy giải thích làng Trà Phương thường sinh con gái có nhan sắc, đức hạnh. Thái Hoàng Thái Hậu vợ của vua khai sáng nhà Mạc sinh ra ở đất này và câu đồng dao cổ: “Cổ trai Đế Vương, Trà Hương Công Chúa” chứng minh thuyết phong thủy trên.

Sử liệu chính thống hiện không có thông tin gì về Người (do nhà Lê – Trịnh bôi xóa nhà Mạc), nhưng sử liệu điền dã và nhất là bia thời Mạc nói về bà rất nhiều. Hai nguồn sử liệu này đều thống nhất ca tụng vị Thái Hoàng Thái Hậu này “là bậc thánh mẫu của thánh triều, chính vị Đông trào, hóa thành nam quốc, sánh đức thánh thiện Đồ Sơn (nhà Hạ)” Dân vùng Kiến Thụy, An Lão nay còn truyền dải đất ven đầm từ trang Tiên Cầm đến Kỳ Sơn tục gọi là giải yếm bà Chúa là ruộng Thái Hoàng Thái Hậu ban cho dân Trà Phương.

Riêng về việc Người đứng hưng công xây mới, sửa chữa chùa chiền, cầu quán, chợ búa còn khá nhiều như chùa Sùng Quang xã Do Nghi huyện Vĩnh Lại, chùa Thánh Thọ xã Hoàng Trạch huyện Cẩm Bình, chùa Sùng Ân xã Thọ Lão huyện Phù Tiên, chùa Bảo Thúc xã Thái Khê huyện Yên Hưng, chùa Bảo Lâm xã Trâu Bộ huyện Giáp Sơn, chùa Báo Ân xã An Chiểu huyện Phù Tiên, chùa Phổ Chiếu xã Văn Lan nay là thôn Văn Hòa, chùa Thiên Phúc, xã Trà Hương nay là thôn Trà Phương, chùa Thiên Phúc ở Nan Liểu nay là Hòa Liễu xã Thuận Thiên, chùa Trúc Am thôn Du Lễ đều thuộc huyện Kiến Thụy; chùa Hà Lâu xã Đông Minh nay là thôn Đông Minh, chùa Minh Phúc và cầu Quán ở xã Cẩm Khê nay là thôn Cẩm Khê đều thuộc huyện Tiên Lãng.

Số tiền Người đã cúng trị giá khoảng 6000 lá vàng cho việc tu tạo các chùa vùng Bắc Bộ, nơi ít nhất là 10 quan tiền như chùa Báo Ân xã An Chiểu, nơi nhiều nhất là chùa, cầu, quán xã Cẩm Khê do bà hưng công, sau lại mua cho xã 5 mẫu ruộng trị giá 120 lạng bạc.
Chùa Trà có nhiều hiện vật, văn hoá nhà Mạc, nhà Nguyễn, hệ thống t­uợng Phật đ­ược tạc khắc rất tinh sảo, đặc biệt có hai pho t­ượng đá xanh tạc Hoàng đế Mạc Đăng Dung và Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn nay thờ ở bên phải, bên trái thờ ba công chúa nhà Mạc. Phía Đông là nơi thờ tổ trong đó có thờ một vị quan nhà Mạc và chồng bà Dĩnh có công xây chùa.
 Tôi tham quan nhiều chùa ở Việt Nam, nhưng thấy chùa làng Trà rất đẹp về phong cảnh, nhất là tượng và đồ thờ rất tinh xảo, xứng với những văn tự trong chùa như: “ Bảo quốc an dân”, “Lưu phương vạn cổ”, “Phú biến vân từ”…                                                                                                                                                 

Nhiều di tích liên quan đến nhà Mạc và Thái Hoàng Thái Hậu bị thời gian và con người tàn phá, nay còn đây ngôi chùa Thiên Phúc,

 thế mà chiều ngày 25/2 âm lịch ( 16/04/2012) ni cô Trang phán: phá chùa chính lấy khung gỗ làm nhà thờ Tổ, chùa chính làm mới lui về phía Đông. May mà các cơ quan chức năng ngăn chặn, nếu không chùa làng Ta sẽ như thế nào?

Ni cô này cùng ai? đã tàn phá vành đai cây xanh để xây tường đá ba mặt như “nhà tù” nổi trên giữa đồng quê yên bình, định xóa đi “Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia” chăng?

 

 Họ định “bê tông hóa” chùa Trà, cho hoành tráng như một số ngôi chùa đựợc xây sửa gần đây, đó là thảm họa cho các di tích như chùa Trăm gian, thành nhà Mạc… mà ta đã thấy.

Chắc rằng Thái Hoàng Thái Hậu, các thân Vương nhà Mạc, gia đình bà Ngô Thị Dĩnh, Hòa thượng Thích Quảng Mẫn và bao tín đồ đã có công xây dựng chùa Thiên Phúc sẽ xử lý việc trên theo phật pháp, cơ quan nhà nước sẽ xử họ theo Luật pháp để chùa làng ta được an lành.

Mỗi người làng Trà hãy quyết tâm cùng Hội Phật giáo, Nhà nước bảo vệ và duy tu chùa Trà mãi là danh thắng cả xứ Đông, báu vật của làng Ta và cũng là báu vật của Quốc gia!

Nam mô di đà Phật!

Trà Phương mùa Xuân năm Nhâm Thìn.

Tài liệu tham khảo:

-         (1) Văn bia thời Mạc- PGS.TS Đinh Khắc Thuân – NXBHD-2010.

-         “Trà phương khoán ước” – Viện Hán nôm.

-         Dân làng Trà kể.